ئەمڕۆ جیهان لە قۆناغێکدایە کە دەکرێت بە قۆناغی پاش شەڕ و پاش ئایدیۆلۆژییە گەورەکان پێناسە بکرێت. ئەمە مانای کۆتایی هاتنی شەڕ نییە، بەڵکو مانای گۆڕانکارییە لە ڕۆڵەکەیدا.
جه نگ هێشتا به شێكه له واقیعی سیاسه تی نێوده وڵه تی، به ڵام چیتر وه ك سه رچاوه یه كی متمانه پێكراوی ده سه ڵاتی به رده وام كار ناكات. ئەزموونی سەدەی بیستەم ئەوەی سەلماند کە تەنانەت سەرکەوتنە سەربازییەکانیش، ئەگەر لەگەڵ گەشەی ئابووری و بنیاتنانی دامەزراوەکان و باشترکردنی ئاستی ژیان نەبن، لە کۆتاییدا دەبنە هۆی داڕمانی ناوخۆیی و قەیرانی پێکهاتەیی.
ئایدیۆلۆژیاكان، دوای سەدەیەك لە ململانێ و كێبڕكێ، یان لە ناو سیستەمە لاوازەكانی حكومەتدا بوونەتە ئایدیایەك كە ئیتر توانای ڕوونكردنەوە و ڕێنماییكردنی ئاستەنگەكانی ژیانی هاوچەرخیان نییە.
لۆجیکێکی نوێی دەسەڵات
لێکۆڵینەوە ستراتیژییەکانی ئەم سەردەمە ئەم گۆڕانکارییە پشتڕاست دەکەنەوە. بەڵگەنامەکانی وەک ستراتیژی ئاسایشی نەتەوەیی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا، ڕێککەوتنی ستراتیژی یەکێتیی ئەورووپا بۆ ئاسایش و بەرگری، و چەمکی ستراتیژی ناتۆ هەموو جەخت لەوە دەکەنەوە کە کێبڕکێی جیهانیی ئەمڕۆ لە لایەن بوارەکانی وەک تەکنۆلۆژیا، ئابووری، سەرمایەی مرۆیی، زنجیرەکانی دابینکردن و تۆڕە جیهانییەکانەوە زیاتر و زیاتر دروست دەبێت.
لەم ڕوانگە نوێیەدا، دەسەڵات چیتر تەنیا لە سەرچاوە سروشتی و سەربازییەکانەوە نایەت. لە ڕێگەی زانین، داهێنان، توانای ڕێکخستنی کۆمەڵگا و توانای داڕشتنی داهاتوو دروست دەبێت.
لەم جۆرە جیهانەدا، وڵاتان و نەتەوەکان چیتر حوکم نادرێن لەسەر بنەمای ئەوەی کێ شەڕ دەکات، بەڵکو لەسەر بنەمای ئەوەی کێ دەتوانێت بەها دروست بکات و بنیات بنێت و بەرەوپێش ببات. گەشەپێدان بووەتە زمانی هاوبەشی سیاسەت و ئابووری و شەرعییەت. کۆمەڵگایەک کە ئەم زمانە نازانێت، لە سیستەمی جیهانیدا بە نادیاری دەمێنێتەوە، تەنانەت ئەگەر مێژوویەکی دوورودرێژی لە ئازار و نادادپەروەری هەڵگرتبێت.
دەرگایەک بۆ ئەکتەرە نوێیەکان
ئەم گۆڕانە لە لۆژیکی دەسەڵاتدا بوارێکی نوێی بۆ ئەو نەتەوانە کردەوە کە دەرفەتی ئەوەیان نەبوو لە ماوەی سەدەکانی جەنگدا دەرکەون.
لە سیستەمی جیهانی نوێدا، گرنگیی ڕابوردوو کەمتر لە توانای داڕشتنی داهاتوو دەڕوات. جیهانێک کە لە دەوری پەرەسەندن و پەیوەندی بنیاتنراوە، کەمتر بایەخ بە بیرەوەرییەکانی ململانێ و زیاتر دەدات کە چۆن کۆمەڵگاکان دەتوانن دەرفەتی نوێ بۆ داهاتوو دروست بکەن.
لەم کرانەوە مێژووییەدا دەرکەوتنی ئەکتەرە نوێیەکان لە سیستەمی نێودەوڵەتیدا مومکین دەبێت — ئەو ئەکتەرانەی دەچنە ناو مێژووەوە نەک لەڕێی لۆژیکی جەنگەوە، بەڵکو لەڕێی لۆژیکی پەرەسەندنەوە.
"بەشێک لە کتێبی : کوردستان: ئەکتەری نوێ لە خۆرهەڵاتی ناوەڕاست" ی حەیدەر کەمالیفەر — پەیمانگای گەشەپێدان و ئایندەی کوردستان www.kurdistوfi.com